Kitāb al-Ṣalāh - İbn Kayyim - (الكتاب/60)

Saīd, Katāde’den nakleder: “Ne tasdik etti ne de namaz kıldı” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Allah’ın kitabını tasdik etmedi, Allah için namaz kılmadı. ‘Aksine, yalanladı ve yüz çevirdi’: Allah’ın ayetlerini yalanladı (1) ve O’na itaatten yüz çevirdi. ‘Yazıklar olsun sana, yazıklar olsun (34). Yine yazıklar olsun sana, yazıklar olsun’: Peş peşe gelen tehditlerdir.” (2).

Sekizinci delil: Allah Teâlâ’nın şu buyruğudur: “Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah’ı anmaktan alıkoymasın. Kim bunu yaparsa, işte onlar hüsrana uğrayanlardır.” [Münâfikûn/9]. İbn Cüreyc şöyle demiştir: Atā b. Ebī Rebāh’ın, “Burada kastedilen farz namazdır” dediğini işittim (3).

Bu ayetin delil oluşu şöyle açıklanır: Allah, malı ve çocuğu kendisini namazdan alıkoyan kimse hakkında (4) mutlak hüsrana uğradığına hükmetmiştir. Mutlak hüsran (5) ise ancak kâfirler için söz konusudur. Çünkü Müslüman, günahları ve isyanları sebebiyle kayba uğrasa bile sonunda kazançlı çıkacaktır.

Bunu açıklayan husus şudur: Allah Teâlâ, bu ayette namazı terk edenin hüsranını çeşitli pekiştirme yollarıyla vurgulamıştır:

(1) Âyet, Hā ve Tā nüshalarında yer almamaktadır. Bu iki nüshada ifade şöyledir: “Fakat Allah’ın âyetlerini yalanladı.” (2) İbn Cerīr, Tefsīr’inde (23/523) bu rivayeti Saīd kanalıyla nakletmiştir. (3) Beyhakī, Shuab al-īmān’da (2919); İbn Münzir ise al-Durr al-manthūr’da (14/490) belirtildiği üzere bu rivayeti nakletmiştir. (4) Hā, Sīn ve Tā: “li-man” (kimse için). (5) Dād: “lil-mutlaq” (mutlak olan için).

قال سعيد عن قتادة: ﴿فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّى﴾: "لا صدَّق بكتاب الله، ولا صلَّى لله، ﴿وَلَكِنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى﴾: كذَّب بآيات الله (١)، وتولَّى عن طاعته، ﴿أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٤) ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى﴾: وعيدٌ على إثر وعيدٍ" (٢). الدَّليل الثَّامن: قوله تعالى: ﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ﴾ [المنافقون/٩]. قال ابن جريج: سمعت عطاء بن أبي رباح يقول: "هي الصَّلاة المكتوبة" (٣). ووجه الاستدلال بالآية: أنَّ الله حَكَم بالخُسْران المطلق على مَنْ (٤) ألْهَاهُ مالُه وولدُه عن الصَّلاة، والخسران المطلق (٥) لا يحصل إلَّا للكفَّار؛ فإنَّ المسلم ولو خسر بذنوبه ومعاصيه فآخر أمره إلى الرِّبْح. يوضِّحُهُ: أنَّه ﷾ أكَّد خسران تارك الصلاة في هذه الآية بأنواع من التأكيد:

(١) الآية ليست في هـ وط، والسياق فيهما: "ولكن كذَّب بآيات الله". (٢) أخرجه ابن جرير في تفسيره (٢٣/ ٥٢٣) من طريق سعيد به. (٣) أخرجه البيهقي في شعب الإيمان (٢٩١٩) وابن المنذر كما في الدُّر المنثور (١٤/ ٤٩٠). (٤) هـ وس وط: "لمن". (٥) ض: "للمطلق".