Mübārek; bize Hüşeym (1) b. Beşīr haber verdi; o şöyle dedi: Bana Zekeriyyā b. Ebū Meryem el-Huzāī haber verdi; o da şöyle dedi: Ebū Ümāme el-Bāhilī’nin şöyle dediğini işittim: “Cehennemin kenarı ile dibi arası, on iri ve semiz, on aylık gebe deve (2) büyüklüğünde bir taşın —yahut ‘kayanın’ dedi— elli yılda düşerek katettiği mesafedir.” Abdurrahman b. Hālid b. Velīd’in bir mevlâsı ona, “Ey Ebū Ümāme! Bunun altında başka bir şey var mı?” diye sordu. O da “Evet, Gayy ve Esām var” dedi.
Eyyūb b. Beşīr, Şüfey b. Māti’den (3) onun şöyle dediğini nakletti: “Cehennemde Gayy denilen bir vadi vardır; kan ve irin akar (4). Orası, orası için yaratılmış kimseye aittir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: ‘Onlar Gayy ile karşılaşacaklardır’ [Meryem/59].” (5)
Ayetin delil oluşu şu noktadadır: Allah Teâlâ cehennemdeki bu yeri tahsis etmiştir
(1) Bütün nüshalarda “İbrahim” yazılıdır. Düzeltme, Ta‘zīm qadr al-salāh’a dayanılarak yapılmıştır.
(2) Hā nüshasının kenarında şu not vardır: “Al-nāqa al-‘ushar —ayn harfi dammeli, noktalı şın harfi fethalıdır— gebeliğinin üzerinden on ay geçmiş devedir. Burada kastedilen de budur. Bir görüşe göre ise bu ifade, kadınlar arasındaki lohusanın develerdeki karşılığıdır. Alıntı burada sona erer. Mevlânâ allâme Abdülkādir b. Ahmed —Allah onu korusun—.”
Burada anılan allâme Abdülkādir, Ahmed b. Abdülkādir’in oğludur. Yemen’de döneminin ilim alanındaki en büyük şahsiyetlerinden ve Shawkānī’nin hocasıdır. Hicrî 1207 yılında vefat etmiştir. Kapsamlı biyografisi için bk. al-Badr al-tāli‘ (399–406).
(3) Dād ve Sīn nüshalarında “Māni‘” yazılıdır. Bu bir yazım hatasıdır.
(4) Sīn nüshasında: “Ondan kan ve irin akar.”
(5) İbn Nasr, bu rivayeti Ta‘zīm qadr al-salāh’ta (38), Sa‘lebe b. Müslim’in Eyyūb’dan naklettiği rivayet yoluyla aktarmıştır.