16
ve Mâlikîlerden Abdülmelik bin Habīb’in de (1) görüşüdür. Bu, Şâfiî mezhebindeki iki görüşten biridir (2). Tahāvī (3), bu görüşü bizzat Şâfiî’den nakletmiştir.
Ebū Muhammed İbn Hazm (4) da bu görüşü Ömer bin Hattāb, Muāz bin Cebel, Abdurrahman bin Avf, Ebū Hüreyre ve diğer sahâbîlerden nakletmiştir.
İkinci görüşe göre ise kişi, küfründen dolayı değil, had cezası olarak öldürülür. Bu, Mâlik’in (5) ve Şâfiî’nin (6) görüşüdür. Ebū Abdullah İbn Batta (7) da bu rivayeti (8) tercih etmiştir.
(1) İbn Abī Zayd al-Qayrawānī, al-Nawādir wa-al-Ziyādāt (1/150–151).
(2) Bk. al-Nawawī, al-Majmū‘ (3/17) ve Rawdat al-Tālibīn (6/146). Müellif bu görüşü Şâfiî âlimlerinden Mansūr al-Faqīh ve Abū al-Tayyib İbn Salama’dan nakletmiş ve mezhep içinde şâz bir görüş olarak değerlendirmiştir.
(3) Sharh Mushkil al-Āthār (8/205).
(4) al-Muhallā (2/242).
(5) al-Nawādir wa-al-Ziyādāt (1/150–151); al-Dardīr, al-Sharh al-Kabīr (1/190).
(6) Bk. al-Nawawī, al-Majmū‘ (3/18). Müellif, mezheplerinde esas alınan görüşün bu olduğunu belirtmiştir.
(7) Hanbelî hadis âlimi Ubaydullāh bin Muhammad al-Ukbarī’dir. Hicrî 387 yılında vefat etmiştir. Biyografisi için bk. İbn Abī Ya‘lā, Tabaqāt al-Hanābila (2/144); al-Dhahabī, al-Siyar (16/529).
(8) Yani Hanbelîlerden. İbn Batta’nın bu konudaki sözleri al-Ibāna al-Sughrā’da (183) yer alır. al-Ibāna al-Kubrā’da (2/669, 683) ise tekfir hükmünü herhangi bir kayıt koymadan ifade etmiştir. Bu bilgiyi Dr. Sulaymān al-Umayr aktarmıştır.
Bu görüş aynı zamanda al-Majd İbn Taymiyya, İbn Abdūs, İbn Tamīm ve Muwaffaq al-Dīn İbn Qudāma’nın da tercihidir. Bk. al-Mughnī (3/355–359); İbn Muflih, al-Mubdi‘ (1/307); al-Mardāwī, al-Insāf (3/38–40).
وعبد الملك بن حبيب من المالكيَّة (١)، وأحد الوجهين في مذهب الشافعي (٢). وحكاه الطَّحاوي (٣) عن الشَّافعي نفسه.
وحكاه أبومحمد ابن حزمٍ (٤) عن عمر بن الخطاب، ومعاذ بن جبل، وعبد الرحمن بن عوف، وأبي هريرة، وغيرهم من الصَّحابة.
والثَّانية: يُقْتَل حدًّا، لا كفرًا. وهو قول مالكٍ (٥)، والشَّافعي (٦)، واختار أبوعبد الله ابن بطَّة (٧) هذه الرِّواية (٨).
(١) النَّوادر والزِّيادات لابن أبي زيد القيرواني (١/ ١٥٠ - ١٥١).
(٢) يُنْظَر: المجموع للنَّووي (٣/ ١٧)، وروضة الطَّالبين له (٦/ ١٤٦)، وحكاه عن منصور الفقيه وأبي الطَّيِّب ابن سلمة من أصحابهم، وجعله قولًا شاذًّا عندهم.
(٣) شرح مشكل الآثار (٨/ ٢٠٥).
(٤) المحلَّى (٢/ ٢٤٢).
(٥) النَّوادر والزِّيادات (١/ ١٥٠ - ١٥١)، والشَّرح الكبير للدَّردير (١/ ١٩٠).
(٦) يُنْظَر: المجموع للنَّووي (٣/ ١٨)، وقال: إنَّه المذهب عندهم.
(٧) هو عبيد الله بن محمد العكبري الحنبلي المحدِّث، توفي سنة ٣٨٧ هـ، ترجمته في: طبقات الحنابلة لابن أبي يعلى (٢/ ١٤٤) والسِّير للذهبي (١٦/ ٥٢٩).
(٨) يعني: من الحنابلة. وكلامه في الإبانة الصغرى (١٨٣) وأطلق التكفير في الكبرى (٢/ ٦٦٩، ٦٨٣) أفاده الدكتور سليمان العمير.
وهو أيضًا اختيار المجد ابن تيميَّة وابن عبدوس وابن تميم وموفَّق الدِّين ابن قدامة. يُنْظَر: المغني (٣/ ٣٥٥ - ٣٥٩)، والمبدع لابن مفلح (١/ ٣٠٧)، والإنصاف للمرداوي (٣/ ٣٨ - ٤٠).