Kitāb al-Ṣalāh - İbn Kayyim - (الكتاب/39)

, kendisine sorulan ilk şey budur; namazı kabul edilirse diğer amellerine bakılır. Kabul edilmezse (1), bundan sonra hiçbir ameline bakılmaz” (2).

Ebū Hüreyre’nin Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayet ettiği, Müsned (3) ve Sünen’de (4) yer alan şu hadis de buna delildir:

“Kulun amellerinden ilk hesaba çekileceği şey namazıdır. Namazı düzgünse kurtuluşa ermiş ve başarıya ulaşmıştır. Bozuksa hüsrana uğramış ve kaybetmiştir.”

İyiliklerinden herhangi biri kabul edilmiş olsaydı, hüsrana uğrayıp kaybedenlerden olmazdı.

Üçüncü rivayete göre kişi, zekâtı ve orucu terk ettiği için öldürülür (5); fakat haccı terk ettiği için öldürülmez. Çünkü haccın derhâl yerine getirilmesinin mi gerektiği, yoksa ertelenmesinin mi caiz olduğu hususunda ihtilaf vardır. “Ertelenebilir” diyenler şöyle der: Ertelemesine izin verilen (6) bir şeyi geciktirdiği için kişi nasıl öldürülür?

Bu gerekçe son derece zayıftır. Çünkü haccı terk edenin öldürülmesini savunan kimse, onu öldürmez (7) sırf

(1) “Namazı kabul edilmezse” ifadesi Hā nüshasında yoktur. Sīn nüshasında fiil “yajuz” şeklindedir. (2) İbn Nasr, Ta‘zīm qadr al-salāh’ta (194), Ahmed bin Mansūr’un Saīd bin Abī Maryam’dan, onun Yahyā bin Ayyūb’dan, onun İbn Ajlān’dan, onun da Avn bin Abdülmelik’ten [metinde böyle!] naklettiği rivayet zinciriyle bunu aktarmıştır. İsnadı hasendir. (3) (2/425), Enes bin Hakīm’in Ebū Hüreyre’den rivayetiyle, benzer bir lafızla. Rivayetin tahrici ve değerlendirmesi ileride, az sonra gelecektir. (4) Tirmizī (413) ve Nesāī (466). Rivayetin tahrici az sonra gelecektir. (5) Sīn nüshasında: “Namaz ve oruç”. (6) Tā nüshasında: “Kendisine genişlik tanınan bir husus sebebiyle”. (7) Dād nüshasında: “Çünkü bir şeyi terk ettiği için öldürdüğün kişiyi öldürmezsin”.

شيء يُسْأَل عنه؛ فإنْ جازت له نُظِر فيما سوى ذلك من عمله، وإنْ لم تجز له (١) لم ينظر في شيءٍ من عمله بعد" (٢). ويدلُّ على هذا: الحديثُ الذي في "المسند" (٣)، و"السُّنن" (٤)، من رواية أبي هريرة عن النَّبِيِّ ﷺ: "أول ما يُحَاسب به العبد من عمله يُحَاسب بصلاته، فإنْ صلحت فقد أفْلَح وأنْجَح، وإنْ فسدت فقد خاب وخسر". ولو قُبِل منه شيءٌ من أعمال البِرِّ لم يكن من الخائبين الخاسرين. والرواية الثَّالثة: يُقْتَل بترك الزَّكاة والصِّيام (٥)، ولا يُقْتَل بترك الحج؛ لأنَّه مختلفٌ فيه، هل هو على الفور، أوعلى التَّراخي. فمَن قال: "هو على التراخي" قال: كيف يُقتَل بتأخير شيءٍ موسَّعٍ له (٦) في تأخيره؟ وهذا المأخذ ضعيفٌ جدًّا؛ لأنَّ من يقتله بتركه لا يقتله (٧) بمجرَّد

(١) "وإن لم تجز له" ليست في هـ، وفي س: "يجز". (٢) أخرجه ابن نصر في تعظيم قدر الصلاة (١٩٤) من طريق أحمد بن منصور عن سعيد ابن أبي مريم عن يحيى بن أيوب عن ابن عجلان عن عون بن عبد الملك (كذا!) به. والإسناد حسن. (٣) (٢/ ٤٢٥) من طريق أنس بن حكيم عن أبي هريرة بنحو لفظه، وسيأتي تخريجه والكلام عليه قريبًا. (٤) الترمذي (٤١٣)، والنسائي (٤٦٦). وسيأتي تخريجه قريبًا. (٥) س: "الصلاة والصيام". (٦) ط: "بأمرٍ موسعٍ له". (٧) ض: "فإنَّ من تقتله بتركٍ لا تقتله".