16
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, ergenlik çağına ulaşmış genç kızların, evlerinde gözlerden uzak yaşayan kadınların ve hayızlı kadınların (1) bayram namazına çıkmalarını, hayızlı kadınların ise namazgâhtan uzak durmalarını (2) (3) emretmiştir. Cuma namazı için ise böyle bir emir vermemiştir.
Hocamız şöyle demiştir: “Bu da bayram namazının cuma namazından daha kuvvetle vurgulandığını gösterir” (4).
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin “Allah, kula bir gün ve gecede beş vakit namazı farz kılmıştır” (5) sözü ise
= İbn Kattān, Beyānu’l-vehm’de (2/597), Ebū Umayr’ın tanınmayan bir râvi olması sebebiyle hadisi illetli bulmuştur. Bu illete, hadisi sahih kabul edenlerin râviyi tanıdığı ve İbn Sa‘d ile İbn Hibbān’ın onu güvenilir saydığı belirtilerek cevap verilmiştir. Bk. İbn Receb, Fethu’l-bārī (8/462); İbn Abdilhādī, el-Muharrer (176); İbn Mulakkin, el-Bedru’l-munīr (5/95); et-Telhīsu’l-habīr (2/87); İrvāu’l-galīl (634).
İbn Hibbān (3456), Diyā, el-Muhtāra’da (7/104) ve başkaları, benzer bir rivayeti Saīd b. Āmir → Şu‘be → Katāde → Enes (radıyallahu anh) isnadıyla nakletmiştir.
Buhārī, önceki rivayete dayanarak bu rivayeti illetli bulmuş ve Saīd’in bu rivayette hata ettiğini belirtmiştir; bk. Tirmizī’nin el-İlel’i (1/334). Ebū Hātim de oğlunun el-İlel’inde (402), Bezzār (Keşf/872), Dārekutnī el-İlel’inde (2523) ve İbn Hacer İthāfu’l-mahara’da (16/760) bu rivayeti illetli bulmuştur.
(1) هـ nüshasında: “ve hayızlı kadınlar”.
(2) س nüshasında: “ve uzak durur…”; هـ nüshasında: “ve namazgâhtan uzak dururlar”; ط nüshasında: “ve hayızlı kadınlar namazgâhtan uzak dururlar”.
(3) Buhārī (974) ve Müslim’in (890), Ümmü Atıyye’den (radıyallahu anhā) naklettiği hadise işaret etmektedir.
(4) Kastedilen İbn Teymiyye’dir. Bk. Mecmū‘u’l-fetāvā (24/181, 183).
(5) Hadisin tahrici ileride, yakın bir yerde verilecektir.
وأمر النَّبيُّ ﷺ العواتق وذوات الخدور والحُيَّض (١) أنْ يخرجْن إلى العيد، وتعتزل الحُيَّض المصلَّى (٢) (٣)، ولم يأمر بذلك في الجمعة.
قال شيخنا: "فهذا يدلُّ على أنَّ العيد آكد من الجمعة" (٤).
وقوله ﷺ: "خمسُ صلواتٍ كتبهُنَّ الله على العبد في اليوم واللَّيلة" (٥)
= وقد أعلَّه ابن القطَّان في بيان الوهم (٢/ ٥٩٧) بجهالة أبي عميرٍ. وأجيب عن هذه العِلَّة بمعرفة الرَّاوي عند من صحَّح له، وتوثيق ابن سعد وابن حبَّان. ويُنْظَر: فتح الباري لابن رجب (٨/ ٤٦٢)، والمحرَّر لابن عبد الهادي (١٧٦)، والبدر المنير لابن الملقِّن (٥/ ٩٥)، والتلخيص الحبير (٢/ ٨٧)، وإرواء الغليل (٦٣٤).
وأخرجه ابن حبَّان (٣٤٥٦)، والضِّياء في المختارة (٧/ ١٠٤)، وغيرهما، من حديث سعيد بن عامر عن شعبة عن قتادة عن أنسٍ ﵁ نحوه.
وقد أعلَّه البخاري بما قبله ووهَّم سعيدًا فيه، كما في علل الترمذي (١/ ٣٣٤)، وأبوحاتمٍ في علل ابنه (٤٠٢)، والبزَّار (كشف/٨٧٢)، والدَّارقطني في علله (٢٥٢٣)، وابن حجر في إتحاف المهَرة (١٦/ ٧٦٠).
(١) هـ: "وذوات الحيض".
(٢) س: "ويعتزل .. "، هـ: "ويعتزلن المصلى"، ط: "ويعتزلن الحيض المصلى".
(٣) يشير إلى ما أخرجه البخاري (٩٧٤)، ومسلم (٨٩٠) من حديث أمِّ عطيَّة ﵂.
(٤) يعني: ابن تيمية. ويُنْظَر: مجموع الفتاوى (٢٤/ ١٨١، ١٨٣).
(٥) سيأتي تخريجه قريبًا.