16
ve ne ipler (1) ne de kazıklar bir işe yarar? Çadırın direği ayakta durduğunda ise iplerden ve kazıklardan yararlanılır (2). Namazın İslâm’daki yeri de böyledir.
Bir hadiste şöyle buyrulmuştur: “Kulun kıyamet gününde amellerinden ilk sorguya çekileceği şey namazıdır. Namazı kabul edilirse diğer amelleri de kabul edilir; namazı reddedilirse diğer amelleri de reddedilir.” (3).
Namazımız, dinimizden geriye kalan son şeydir. Yarın, kıyamet gününde amellerimizden ilk sorguya çekileceğimiz şey de odur. Namaz İslâm’dan en son kaybolan şey ise, namazın ortadan kalkmasından sonra ne İslâm kalır ne de din. Bunların hepsi Ahmed’in sözleridir (4).
Namaz, İslâm’ın ilk farzıdır ve dinden en son kaybolan şeydir; dolayısıyla o
(1) İlk iki harfi ötreli veya ikinci harfi sükûnlu olarak tunub yahut tunb diye okunur. Bu kalıp hem tekil hem çoğul için kullanılmıştır. Çadırın bağlandığı ip anlamındadır. Bk. al-Misbāh (2/378), Lisān al-Arab (1/560).
(2) ض, هـ ve ط nüshalarında: “Yararlanıldı.”
(3) Bu hadisi al-Diyā, al-Mukhtāra’da (7/145), al-Tabarānī ise al-Awsat’ta (2/240), İshāk b. Yūsuf al-Azraq’ın al-Qāsim b. Uthmān al-Basrī’den, onun da Enes’ten radıyallahu anh rivayetiyle şu lafızla nakletmiştir: “Kulun kıyamet gününde ilk hesaba çekileceği şey namazıdır. Namazı düzgün olursa diğer bütün amelleri de düzgün olur; namazı bozuk olursa diğer bütün amelleri de bozuk olur.” Buhārī, al-Qāsim hakkında şöyle demiştir: “Rivayet ettiği bazı hadislerde kendisine mütâbaat edilmemiştir.” Bk. al-Dhahabī, al-Mīzān (3/375).
(4) س nüshasında: “İmam Ahmed.” Ahmed’in Risālat al-Salāt adlı eseri için bk. İbn Abī Ya‘lā, Tabaqāt al-Hanābila (2/445).
ولم يُنْتَفع بالطُّنُب (١) ولا بالأوتاد، وإذا قام عمود الفُسْطاط انْتُفِع (٢) بالطُّنُب والأوتاد، وكذلك الصلاة من الإسلام.
وجاء الحديث: "إنَّ أوَّل ما يُسْأل عنه العبدُ يوم القيامة مِن عمله صلاته؛ فإنْ تُقبِّلَت منه صلاتُه تُقُبِّل منه سائرُ عمله، وإنْ رُدَّت عليه صلاته رُدَّ عليه سائرُ عمله" (٣).
فصلاتُنا آخر دينِنا، وهي أول ما نُسْأل عنه غدًا من أعمالنا يوم القيامة. فليس بعد ذهاب الصلاة إسلامٌ ولا دينٌ، إذا صارت الصلاة آخر ما يذهب من الإسلام. هذا كلُّه كلام أحمد (٤).
والصَّلاة أول فُروض الإسلام، وهي آخر ما يُفْقَد من الدِّين، فهي
(١) بضمَّتين، أوبسكون الثاني، واستُعْمِل هذا البناء للمفرد والجمع، وهو الحبل الذي تُشدُّ به الخيمة، كما في المصباح (٢/ ٣٧٨)، واللِّسان (١/ ٥٦٠).
(٢) ض وهـ وط: "انتفعت".
(٣) أخرجه الضِّياء في المختارة (٧/ ١٤٥)، والطَّبراني في الأوسط (٢/ ٢٤٠)، من طريق إسحاق بن يوسف الأزرق عن القاسم بن عثمان البصري عن أنس ﵁ بلفظ: "أوَّل ما يحاسب به العبد يوم القيامة الصَّلاة؛ فإنْ صلحت صلح له سائر عمله، وإنْ فسدت فسد سائر عمله". والقاسم قال فيه البخاري: له أحاديث لا يتابع عليها، كما في الميزان للذهبي (٣/ ٣٧٥).
(٤) س: "الإمام أحمد". وتُنْظَر رسالة الصلاة لأحمد في: طبقات الحنابلة لابن أبي يعلى (٢/ ٤٤٥).