16
Ebu Davud (1), İbn Abbas’tan Resûlullah’ın sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu nakletmiştir: Başparmağının yanındaki parmağıyla işaret ederek, “İhlâs böyle olur”; ellerini omuzları hizasına kaldırarak, “Dua böyle olur”; ellerini iyice uzatıp kaldırarak da, “Yalvarıp yakarma böyle olur.” Bu rivayet, İbn Abbas’ın sözü olarak da nakledilmiştir (2).
Ardından şöyle derdi: “Bütün hürmetler, dualar ve güzel sözler Allah’a mahsustur. Ey Peygamber! Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketleri senin üzerine olsun. Selâm bizim ve Allah’ın salih kullarının üzerine olsun. Şahitlik ederim ki Allah’tan başka ilâh yoktur; O tektir, ortağı yoktur. Yine şahitlik ederim ki Muhammed O’nun kulu
= … Müslim (580), İbn Ömer’den (Allah ondan razı olsun) benzer bir rivayet nakletmiştir. Bu rivayette şöyle denilmektedir: “Parmaklarını, parmak hesabında elli üçü gösteren konuma getirdi ve işaret parmağıyla işaret etti.”
Ebu Davud (911) ve İbn Hibbān (1946), Mālik b. Nümeyr el-Khuzā‘ī’den nakletmişlerdir. Babası ona şöyle anlatmıştır: “Resûlullah’ı sallallahu aleyhi ve sellem namazda sağ elini sağ uyluğunun üzerine koymuş, işaret parmağını kaldırmış ve hafifçe bükmüş hâlde gördüm.”
Nesāī (1160), İbn Huzeyme (719) ve İbn Hibbān (1947), İbn Ömer’den (Allah ondan razı olsun) nakletmişlerdir. Bu rivayette şöyle denilmektedir: “Başparmağının yanındaki parmağıyla kıbleye doğru işaret etti ve bakışını o parmağa yöneltti.” Elbānī, el-İrvā’da (366) rivayetin isnadını sahih kabul etmiştir.
(1) Ebu Davud, Sünen’inde (1491) benzer lafızlarla nakletmiştir; ancak burada “ihlâs” yerine “istiğfar” geçmektedir. Hākim (4/356) de rivayeti nakletmiş ve “İsnadı sahihtir” demiştir. Beyhakī de Hākim yoluyla el-Kübrā’da (2/133) nakletmiştir. Rivayet, Abbās b. Abdullah b. Ma‘bed b. Abbas → kardeşi İbrāhīm → İbn Abbas (Allah her ikisinden razı olsun) yoluyla gelmekte; İbn Abbas, Resûlullah’tan sallallahu aleyhi ve sellem benzer bir anlatım aktarmaktadır.
(2) Ebu Davud (1489), Abdürrezzāk (3247) ve başkaları, Abbās b. Abdullah b. Ma‘bed → İkrime → İbn Abbas (Allah her ikisinden razı olsun) yoluyla mevkuf olarak, yani İbn Abbas’ın sözü şeklinde nakletmişlerdir.
وذكر أبوداود (١)، من حديث ابن عباسٍ عنه ﷺ أنَّه قال: «هكذا الإخلاص»، يشير بإصبعه التي تلي الإبهام، «وهكذا الدُّعاء»، فرفع يَدَيه حذو مَنْكِبَيه، «وهكذا الابتهال»، فرفع يَدَيه مدًّا. وقد رُوِي موقوفًا (٢).
ثُمَّ كان يقول: «التَّحيَّات لله والصَّلوات والطَّيبات، السَّلام عليك أيُّها النَّبيُّ ورحمة الله وبركاته، السَّلام علينا وعلى عباد الله الصَّالحين، أشهد أنْ لا إله إلَّا الله، وحده لا شريك له، وأشهد أنَّ محمَّدًا عبده
= … وأخرجه مسلم (٥٨٠) من حديث ابن عمر ﵁ بنحوه، وفيه: «وعقد ثلاثة وخمسين، وأشار بالسَّبَّابة».
وأخرجه أبو داود (٩١١)، وابن حبَّان (١٩٤٦)، من حديث مالك بن نمير الخزاعي أنَّ أباه حدَّثه: أنَّه رأى رسول الله ﷺ في الصلاة واضعًا اليُمْنى على فخذه اليُمْنى رافعًا أصبعه السَّبَّابة، قد حناها شيئًا».
وأخرجه النسائي (١١٦٠)، وابن خزيمة (٧١٩)، وابن حبَّان (١٩٤٧)، من حديث ابن عمر ﵁، وفيه: «وأشار بأصبعه التي تلي الإبهام إلى القبلة، ورمى ببصره إليها». وصحَّح إسناده الألباني في الإرواء (٣٦٦).
(١) في سننه (١٤٩١) بنحوه، وفيه: «الاستغفار» بدل: «الإخلاص». وقد أخرجه الحاكم (٤/ ٣٥٦) وقال: «صحيح الإسناد»، ومن طريقه البيهقي في الكبرى (٢/ ١٣٣)، من طريق العباس بن عبد الله بن معبد ابن عباس عن أخيه إبراهيم عن ابن عباس ﵄ أنَّ رسول الله ﷺ، فذكر نحوه.
(٢) أخرجه أبو داود (١٤٨٩)، وعبد الرزاق (٣٢٤٧)، وغيرهما، من طريق عباس بن عبد الله بن معبد عن عكرمة عن ابن عباسٍ ﵄ موقوفًا.