Kitāb al-Ṣalāhİbn Kayyim

Fâtiha’da toplamış, Fâtiha’nın anlamlarını da “Yalnız sana ibadet eder, yalnız senden yardım dileriz” (1) [Fâtiha /4] sözünde toplamıştır.

Bu ifade, tevhidin iki türünü de içermektedir. Bunlar rubūbiyet tevhidi,

(1) Müellif (Allah ona rahmet etsin), burada Hasan-ı Basrī’den nakledilen ve Beyhakī’nin ash-Shu‘ab’da (2371) rivayet ettiği şu söze işaret etmektedir: “Aziz ve celil olan Allah gökten yüz dört kitap indirdi. Bunların ilimlerini dört kitapta topladı: Tevrat, İncil, Zebur ve Furkan. Ardından Tevrat, İncil ve Zebur’un ilimlerini Furkan’da; Kur’an’ın ilimlerini Mufassal’da; Mufassal’ın ilimlerini de Fātiha’da topladı. Fātiha’nın tefsirini bilen, Allah’ın indirdiği bütün kitapların tefsirini bilen kimse gibi olur.” Bu rivayette, “Bunların anlamlarını da ‘Yalnız sana ibadet eder, yalnız senden yardım dileriz’ sözünde topladı” ifadesi yer almamaktadır. İndirilen kitapların sayısı, Ebū Zer’in (Allah ondan razı olsun) peygamberlerin sayısına ilişkin uzun hadisinde de geçmektedir. Ebū Zer şöyle demiştir: “Ey Allah’ın Resulü! Allah kaç kitap indirdi, diye sordum. ‘Yüz dört kitap…’ buyurdu.” Hadis uzunca devam etmektedir. İbn Hibbān, Sahīh’inde (361) bu hadisi sahih kabul ederek rivayet etmiştir. Ebū Nuaym da Hilya’da (1/166–167), diğer bazı müelliflerle birlikte, şu senedle rivayet etmiştir: İbrāhīm b. Hishām b. Yahyā el-Ghassānī, babasından; babası, kendi babasından; o, Ebū İdrīs el-Khawlānī’den; o da Ebū Zer’den (Allah ondan razı olsun). Senedde yer alan İbrāhīm b. Hishām el-Ghassānī, bu rivayetin naklinde tek kalmış ve yalancılıkla itham edilmiştir. Nitekim el-Jarh wa-t-ta‘dīl’de (2/142) belirtildiği üzere, Ebū Hātim ve Ebū Zur‘a onu yalancılıkla itham etmiştir. Zehebī ise onun hakkında “Metrûktur” demiştir. Ayrıca bk. Mīzān al-i‘tidāl (1/73; 4/378). Hâfız İbn Kesīr, tefsirinde (2/470) şöyle demiştir: “Şüphesiz cerh ve ta‘dîl imamlarından birçoğu, bu hadis sebebiyle onu tenkit etmiştir.” Mundhirī de hadisi at-Targhīb’de (3/132) zikrederek şöyle demiştir: “Bunu babasından yalnızca İbrāhīm b. Hishām b. Yahyā el-Ghassānī rivayet etmiştir.” Albānī ise hadisi as-Sahīha’da (2668) hasen kabul etmiştir.
الفاتحة، وجمع معانيها في: ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ (١) [الفاتحة /٤]. وقد اشتملت هذه الكلمة على نَوْعَي التَّوحيد، وهما توحيد الرُّبُوبية،
(١) يشير المصنِّف ﵀ بهذا إلى أثر الحسن البصري الذي أخرجه البيهقي في الشُّعب (٢٣٧١) عن الحسن قال: «أنزل الله ﷿ مائة وأربعة كتبٍ من السَّماء، أودع علومها أربعة منها، التَّوراة والإنجيل والزَّبور والفرقان، ثم أودع علوم التَّوراة والإنجيل والزَّبور الفرقان، ثم أودع علوم القرآن المفصَّل، ثم أودع علوم المفصَّل فاتحة الكتاب، فمن علم تفسيرها كان كمَنْ علم تفسير جميع كتب الله المنزلة». وليس فيه: «وجمع معانيها في: ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾». وقد جاء ذكر عدد الكتب المنزَّلة في حديث أبي ذر ﵁ الطويل في عدد الأنبياء قال: قلت: يا رسول الله كم كتاب أنزله الله؟ قال: «مائة كتاب وأربعة كتب .. » الحديث بطوله. أخرجه ابن حبَّان في صحيحه (٣٦١) مصحَّحاً له، وأبو نعيم في الحلية (١/ ١٦٦ - ١٦٧) وغيرهما، من طريق إبراهيم بن هشام بن يحيى الغسَّاني حدثنا أبي عن جدِّي عن أبي إدريس الخولاني عن أبي ذرٍّ ﵁ به. وفي إسناده إبراهيم بن هشام الغسَّاني، تفرَّد به، وقد كذَّبُوه. فقد كذَّبه أبوحاتم وأبوزرعة كما في الجرح والتَّعديل (٢/ ١٤٢). وقال الذَّهبي: «متروكٌ». ويُنْظَر: ميزان الاعتدال (١/ ٧٣)، (٤/ ٣٧٨). قال الحافظ ابن كثير في تفسيره (٢/ ٤٧٠): «ولا شكَّ أنَّه قد تكلم فيه غير واحد من أئمَّة الجرح والتعديل من أجل هذا الحديث». وذكره المنذري في الترغيب (٣/ ١٣٢) وقال: «انفرد به إبراهيم بن هشام بن يحيى الغساني، عن أبيه». وقد حسَّن الألباني الحديث في الصَّحيحة (٢٦٦٨).

Şirket

  • Hakkımızda
  • Fiyatlandırma
  • Neden Çevirelim?

Destek

  • Bize ulaşın
  • Hata bildir
  • Bize destek olun
  • Bağış yap
  • Yapay Zeka Mücadele Arenası

Bizi takip edin

© 2026 Kutub. Tüm hakları saklıdır.
Şartlar ve koşullarGizlilik politikasıÇerezler