Kitāb al-Ṣalāh - İbn Kayyim - (الكتاب/340)

Kitāb al-Ṣalāhİbn Kayyim

bedeninin hareketleri (1), huşûdan, kulluğa yönelişten ve kulluğun hakikatini (2) bilmekten yoksun, boş bir oyalanmaya dönüşür. Allah Sübhânehû şöyle buyurmuştur: “Namazı dosdoğru kılın (3).” [Bakara/43] Yine şöyle buyurmuştur: “Namazı dosdoğru kılanlar.” [Mâide/55] “Ve namazı dosdoğru kıl.” [Hud/114] “Güvenliğe kavuştuğunuzda namazı dosdoğru kılın.” [Nisâ/103] “Ve namazı dosdoğru kılanlar.” [Nisâ/162] İbrahim aleyhisselâm da şöyle demiştir: “Rabbim! Beni namazı dosdoğru kılanlardan eyle.” [İbrahim/40] Allah, Musa’ya ise şöyle buyurmuştur: “Bana kulluk et ve beni anmak için namazı dosdoğru kıl.” [Taha/14] Dolayısıyla Kur’an’da namazın, dosdoğru kılınmasıyla birlikte anılmadığı bir yere neredeyse (4) hiç rastlayamazsın.

İnsanlar arasında namaz kılanlar azdır; bunların içinde namazı dosdoğru kılanlar (5) ise yok denecek kadar azdır. Nitekim Ömer radıyallahu anh şöyle demiştir: “Hacılar azdır, yolcu kafilesi ise kalabalıktır (6)” (7).

(1) Hā ve Tā nüshalarında: “yadayhi” (iki elinin). (2) Sīn nüshasında: “haqāiq” (hakikatler). (3) Bütün nüshalarda böyledir. Allah’ın kitabında bu tür bağlamlarda âyetlerin başında vav bulunur; az önce zikredilen âyet de böyledir. En‘ām suresinin [82] âyetinde ise “Ve namazı dosdoğru kılın” buyurulur. (4) Dād nüshasında: “yakādu” (neredeyse). (5) Hā ve Tā nüshalarında: “wa-muqīm” (ve dosdoğru kılan). (6) Sīn nüshasında: “wa-l-rākib” (ve binekli yolcu). Hā nüshasında: “kathra” (çokluk). (7) Bu sözü Ömer’den nakledilmiş olarak görmedim. Ancak Abd al-Razzāq’ın (8836) rivayetinde, İbn Ömer’in yanında bir adamın “Hacılar ne kadar da çok!” dediği, İbn Ömer’in ise “Ne kadar da azlar!” diye karşılık verdiği aktarılır. Abd al-Razzāq (8837), Shurayh al-Irāqī’den de şu sözü rivayet etmiştir: “Hacılar az, binekli yolcular çoktur.” Gazzâlî’nin al-Ihyā adlı eserinde (1/263) de İbn Ömer’den buna benzer bir söz nakledilmiştir.

تصير حركة بدنه (١) بمنزلة العَبَث، الذي لا يصحبُهُ خشوعٌ ولا إقبالٌ على العبوديَّة، ولا معرفة حقيقة (٢) العبوديَّة. والله سبحانه قد قال: ﴿أَقِيمُوا (٣) الصَّلَاةَ﴾ [البقرة/٤٣]، وقال: ﴿الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ﴾ [المائدة/٥٥]، وقال: ﴿وَأَقِمِ الصَّلَاةَ﴾ [هود/١١٤]، وقال: ﴿فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ﴾ [النِّساء/١٠٣]، وقال: ﴿وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ﴾ [النِّساء/١٦٢]. وقال إبراهيم ﵇: ﴿رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ﴾ [إبراهيم/٤٠]، وقال لموسى: ﴿فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي﴾ [طه/١٤]. فلن تكاد (٤) تجد ذكر الصلاة في موضعٍ من التَّنزيل إلَّا مقرونًا بإقامتها. فالمصلُّون في الناس قليلٌ، ومقيمو (٥) الصَّلاة منهم أقل القليل، كما قال عمر ﵁: «الحاجُّ قليلٌ، والرَّكب كثير (٦)» (٧).

(١) هـ وط: «يديه». (٢) س: «حقائق». (٣) كذا في النُّسخ كلِّها، والآيات في كتاب الله في مثل هذا السِّياق مسبوقة بواو، كالآية السابق ذكرها قريبًا، وفي آية الأنعام [٨٢]: ﴿وَأَنْ أَقِيمُوا الصَّلَاةَ﴾. (٤) ض: «يكاد». (٥) هـ وط: «ومقيم». (٦) س: «والراكب». هـ: «كثرة». (٧) لم أره عن عمر، ولكن عند عبد الرزاق (٨٨٣٦) أن رجلًا قال عند ابن عمر: ما أكثر الحاج، فقال ابن عمر: «ما أقلهم». وأخرجه عبد الرزاق (٨٨٣٧) من حديث شريح العراقي قال: «الحاج قليل، والركبان كثير». وفي الإحياء للغزالي (١/ ٢٦٣) نحوه عن ابن عمر.