16
onun mukimken yüz ayetten (1) altmış ayete kadar (2) okuyarak namaz kıldığına dair hadisten ona daha uygun gelir!
İbn Māce’nin (3) tek başına rivayet ettiği, Resûlullah’ın sallallahu aleyhi ve sellem akşam namazını “De ki: O Allah birdir.” ve “De ki: Ey kâfirler!” ayetlerini okuyarak kıldığına dair hadis de ona, Buhārī’nin Sahīh’inde (4) rivayet ettiği şu hadisten daha uygun gelir: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bu namazda şunu okudu:
(1) Sīn nüshasında “ayet” kelimesi yoktur.
(2) Hadisin tahrici ve Buhārī ile Müslim’in Sahīh’lerinde yer aldığı daha önce belirtilmiştir (s. 299).
(3) Hadis no. 833. Ayrıca Tabarānī, al-Kabīr’de (12/377), Ebū Nuaym da Akhbār Asbahān’da (1/268) rivayet etmiştir. Hepsi aynı hadisi Ahmed b. Bedīl’in Hafs b. Ghiyāth’tan, onun Ubeydullah’tan, onun Nāfi‘den, onun da İbn Ömer’den (Allah ondan razı olsun) naklettiği isnadla aktarmıştır. Hafız İbn Hacer, al-Fath’ta (2/248) şöyle demiştir: “İsnadı görünüşte sahihtir; ancak hadis illetlidir. Dāraqutnī, ‘Râvilerinden biri bu rivayette hata etmiştir’ demiştir.”
Bununla Ahmed b. Bedīl’i kastetmektedir. O, sadūq (doğru sözlü) olmakla birlikte rivayetlerinde yanılgıları bulunan bir râvidir. Onun gibi bir râvinin bir rivayette tek kalması kabul edilemez. Bu hadisi yalnızca o rivayet etmiş ve bu rivayet onun yanılgılarından sayılmıştır. Hafız İbn Adī, al-Kāmil’de (1/186) şöyle demiştir: “Hafs b. Ghiyāth ve başkalarından münker rivayetler nakleder.” Hafız Mizzī’nin Tahdhīb al-kamāl’de (1/271), onun biyografisinde belirttiği üzere bu hadis de onun yadırganan rivayetlerindendir. Ardından Nadr b. Muhammed’den şunu nakletmiştir: “Bu hadisi Ebū Zur‘a’ya, yani Rāzī’ye anlattım. ‘Sana bunu kim rivayet etti?’ diye sordu. ‘İbn Bedīl’ dedim. ‘Bu, onun için kötüdür!’ dedi.” Sonra Barqānī’den şu sözü nakletmiştir: “Dāraqutnī bize, ‘Bu hadisi Ubeydullah’tan yalnızca Hafs b. Ghiyāth rivayet etmiştir’ dedi.” Ben derim ki: Tahdhīb al-kamāl’de böyle geçmektedir. İbn Hacer’in Tahdhīb al-tahdhīb’inde (1/17) ise şu ifade yer alır: “Bu hadisi Hafs b. Ghiyāth’tan yalnızca Ahmed rivayet etmiştir.” Ayrıca bk. İbn Receb, Fath al-bārī (7/30–32).
(4) Hadis no. 764. Daha önce geçmiştir (s. 303).
أولى به من حديث صلاته في الحضر بمائة آية (١) إلى ستِّين (٢)!
وحديث صلاته ﷺ المغرب بـ ﴿قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ﴾، و ﴿قُلْ يَاأَيُّهَا الْكَافِرُونَ﴾، الذي انفرد ابن ماجه (٣) بروايته، أولى به من الحديث الذي رواه البخاري في «صحيحه» (٤): «أنَّ رسول الله ﷺ قرأ فيها
(١) «آية» ليست في س.
(٢) تقدَّم تخريجه (ص/٢٩٩)، وأنَّه في الصَّحيحين.
(٣) حديث (٨٣٣). وأخرجه أيضًا الطبراني في الكبير (١٢/ ٣٧٧) وأبونعيم في أخبار أصبهان (١/ ٢٦٨)، كلهم من طريق أحمد بن بديل ثنا حفص بن غياث ثنا عبيد الله عن نافع عن ابن عمر ﵁ به. قال الحافظ ابن حجر في الفتح (٢/ ٢٤٨): «وظاهر إسناده الصِّحَّة، إلَّا أنَّه معلولٌ، قال الدَّارقطنيُّ: أخطأ فيه بعض رواته».
يريد بذلك «أحمد بن بديل»، فهو صدوق صاحب أوهام، ولا يحتمل مثله التفرُّد، وقد تفرَّد برواية هذا الحديث، وعُدَّ ذلك من أوهامه. قال الحافظ ابن عدي في الكامل (١/ ١٨٦): «يروي عن حفص بن غياث وغيره مناكير». وهذا الحديث ممَّا أُنكِرَ عليه كما ذكر الحافظ المزي في تهذيب الكمال (١/ ٢٧١) في ترجمته، ثم نقل عن النَّضر بن محمَّد قال: «ذكرت هذا الحديث لأبي زُرْعَة يعني: الرازي، فقال: من حدَّثك به؟ قلت: ابن بديل، قال: شرٌّ له!». ثم نقل عن البرقاني قال: قال لنا الدَّارقطنيُّ: «تفرَّد به حفص بن غياث عن عبيد الله». قلت: كذا في تهذيب الكمال، والذي في تهذيب التهذيب لابن حجر (١/ ١٧): «تفرَّد به أحمد عن حفص بن غياث». وينظر: فتح الباري لابن رجب (٧/ ٣٠ - ٣٢).
(٤) حديث (٧٦٤)، وقد تقدَّم (ص/٣٠٣).