Kitāb al-Ṣalāh - İbn Kayyim - (الكتاب/325)

Kitāb al-Ṣalāhİbn Kayyim

Şöyle dediler: Bu hadisler, sıhhat, sayı ve açıklık bakımından namazı uzun tutmaya dair hadislerin yanında nerede kalır? Öyleyse bunların, namaz kılanların az olduğu İslâm’ın ilk dönemine ait olduğu kabul edilmelidir. Namaz kılanların sayısı artıp İslâm’ın yüceliği (1) yayılınca, namazın kısa tutulması meşru kılınmış ve emredilmiştir. Çünkü bu, ibadeti benimsemeye (2) ve sevmeye daha çok vesile olur. Böylece kişi ibadete istekle başlar, ondan yeniden ibadet etme özlemiyle çıkar (3) ve vesveseye fırsat vermeden (4) namazını tamamlar. Namaz uzadığında ise vesvese namaz kılanı etkisi altına alır; namazı uzatmanın kazandırdığı sevap, bu sebeple uğradığı sevap kaybını karşılamaz.

Şöyle dediler: Sahābenin ona duyduğu sevgi (5), arkasında namaza durmaları, Kur’an’ı indirildiği tazeliğiyle okurken onun sesini dinlemeleri (6), dine olan güçlü bağlılıkları, kalplerinin Allah’a yönelmesi ve ibadette kalplerini yalnız O’na ayırmaları göz önüne alındığında, diğer imamlar Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile nasıl kıyaslanabilir? Nitekim o, “İçinizde insanları nefret ettirip uzaklaştıranlar var” buyurmuştur. Oysa onlar, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) namazı uzun tutmasından dolayı namazdan uzaklaşmıyorlardı (7). Dolayısıyla sahābîlerin onun arkasında namaz kılarken yaşadıkları hâl

(1) Hā’da “rufqa” (yol arkadaşları topluluğu), Tā’da “tshrf rif'a” yazılıdır. “İslâm’ın yüceliği yayıldı” ifadesiyle muhtemelen İslâm’ın yükselişinin ve yüceliğinin yayılması kastedilmektedir. Bu tür anlatımlarda yaygın ifade “ruq'at al-Islām”dır; yani İslâm’ın yayıldığı alan ve genişlemesi. (2) Sīn’de “dā'ī” (çağıran), Dād’da “ad'ā al-qawl” yazılıdır. İkincisi tahriftir! (3) “ilā al-qabūl … wa-yakhruj” (benimsemeye … ve çıkar) ibaresi Sīn’de yoktur. (4) Hā’da “wa-lā yubādir” (ve acele etmez), Tā’da “wa-yunādir” yazılıdır. İkincisi tahriftir! (5) Sīn’de “fī” (içinde) yazılıdır. (6) Hā’da “fa-istimā'” (dolayısıyla dinleme), Tā’da “fa-al-samā'” (dolayısıyla işitme) yazılıdır. (7) “ghaddan kamā … salātihi (sallallahu aleyhi ve sellem)” (taptaze, … gibi … onun namazı) ibaresi Dād’da yoktur.

قالوا: فأين هذه الأحاديث من أحاديث التَّطويل صِحَّةً وكثرةً وصراحةً. وحينئذٍ فيتعيَّن حملها على أنَّها كانت في أوَّل الإسْلام؛ لمَّا كان في المصلين قِلَّة، فلمَّا كثروا، وانتشرت رفعة (١) الإسلام شُرِعَ التَّخفيف، وأُمِرَ به؛ لأنَّه أدْعَى إلى القبول (٢) ومحبَّة العبادة، فيدخل فيها برغبةٍ، ويخرج (٣) منها باشتياقٍ، ويبادر (٤) بها الوَسْواس؛ فإنَّها متى طالت استولى الوَسْواس فيها على المصلِّي، فلا يفي ثواب إطالته بنقصان أجره. قالوا: وكيف يُقاس على رسول الله ﷺ غيرُه من الأئمَّة؟ من (٥) محبَّة الصَّحابة له، والقيام خلفَه؛ وسماع (٦) صوته بالقرآن غَضًّا كما أُنْزِل، وشِدَّة رغبة القوم في الدِّين، وإقبال قلوبهم على الله، وتفريغها له في العبادة، ولهذا قال: «إنَّ منكم منفِّرين»، ولم يكونوا يَنْفِرُون من طول صلاته ﷺ (٧)، فالذي كان يحصل للصَّحابة خلفه في الصَّلاة كان

(١) هـ: «رفقة»، ط: «تشرف رفعة». ولعلَّ المعنى المناسب لقوله: «انتشرت رفعة الإسلام» يعني: انتشر أمر ارتفاعه وعلوِّه. والعبارة المشهورة في مثل هذا التَّعبير: «رقعة الإسلام»، يعني: قاعدته وتوسُّعه. (٢) س: «داعي». ض: «أدعى القول» تحريف! (٣) «إلى القبول .. ويخرج» سقطت من س. (٤) هـ: «ولا يبادر»، ط: «وينادر» تحريفٌ! (٥) س: «في». (٦) هـ: «فاستماع»، ط: «فالسماع». (٧) «غضًا كما .. صلاته ﷺ» سقطت من ض.