16
Bunu Ebū Dāvūd da Sünen’inde (1), Cüreyrī’nin (2) Sa‘dī’den, onun da babasından veya amcasından naklettiği şu rivayetle aktarmıştır: “Hz. Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve sellem) namaz kılarken dikkatle izledim. Rükû ve secdesinde üç defa ‘Allah’ı hamd ile tesbih ederim’ denecek kadar dururdu.” Ahmed de bunu Müsned’inde (3) rivayet etmiştir.
Ebū Dāvūd, Sünen’inde (4) İbn Vehb’in şu rivayetini nakletmiştir: “Bana Saīd
= … İbn Huzeyme ve Hâkim’dir. İbn Abdülhādī, et-Tanqīh’te (3/64), “İsnadı iyidir” demiştir.
Tirmizî (209) ve İbn Mâce (714) de hadisi, Eş‘as b. Sevvār → Hasan → Osman b. Ebü’l-Ās (Allah ondan razı olsun) yoluyla gelen çeşitli tariklerden benzer lafızlarla rivayet etmişlerdir. İsnadında, hadis âlimlerinin zayıf saydığı Eş‘as b. Sevvār el-Kindī bulunmaktadır. Tirmizî, rivayetin ardından “Hasen sahihtir” demiştir. Elbânî de el-İrvā’da (1492), rivayet yollarını birlikte değerlendirerek hadisi sahih kabul etmiştir.
(1) Hadis (885). Ahmed de rivayet etmiştir (5/271); ancak onun rivayetinde “babasından, o da amcasından” şeklindedir.
Her iki rivayetin isnadında da es-Sa‘dī, babası ve amcası bulunur; bunlar meçhul ravilerdir. İbnü’l-Kattān el-Fāsī, Bayān al-wahm wa-l-īhām’da (3/376) bu raviler sebebiyle hadisi illetli bulmuştur. Babanın veya amcanın meçhul oluşundan doğan sakınca, her ikisinin yahut birinin sahâbî olması sebebiyle giderilse bile, es-Sa‘dī’nin meçhul oluşu değişmeden kalır. Müellif de Sünen-i Ebû Dâvûd üzerine yazdığı hâşiyesinde (3/140), İbnü’l-Kattān’ın sözlerini onaylayarak nakletmiştir.
(2) Dād nüshasında: “el-Harīrī”. Bu bir tahriftir!
(3) Az önce hadisin tahricinde zikredilmiştir.
(4) Hadis (4904). Ziyā da el-Mukhtāra’da (6/173) rivayet etmiş ve sahih kabul etmiştir.
Elbânî, ed-Da‘īfa’da (3468) hadisi zayıf saymış, ardından isnadı hakkında “Hasen sayılması mümkündür” demiştir. Daha sonra es-Sahīha’da (3124), şâhid rivayetleri sebebiyle hadisi sahih kabul etmiştir. Ayrıntılar için oraya bakılabilir.
Müellifin bu hadis hakkındaki değerlendirmesi sonraki sayfada gelecektir.
ورواه أبوداود في «سُنَنه» (١)، من حديث الجُرَيْري (٢) عن السَّعدي عن أبيه أوعمِّه قال: «رَمَقْتُ النَّبيَّ ﷺ في صلاته، فكان يتمكَّن في ركوعه وسجوده قدر ما يقول: سبحان الله وبحمده ثلاثًا». ورواه أحمد أيضًا في «مسنده» (٣).
وروى أبوداود في «سننه» (٤)، من حديث ابن وهبٍ: أخبرني سعيد
= … ابن خزيمة والحاكم، وقال ابن عبد الهادي في التنقيح (٣/ ٦٤): «إسناده جيِّدٌ».
وأخرجه التِّرمذي (٢٠٩)، وابن ماجه (٧١٤) من طرقٍ عن أشعث بن سوَّار عن الحسن عن عثمان بن أبي العاص ﵁ بنحوه. وفي إسناده: أشعث بن سوار الكندي، وقد ضعَّفوه. وقال الترمذي عقبه: «حسنٌ صحيحٌ». وصحَّحه الألباني بطرقه في الإرواء (١٤٩٢).
(١) حديث (٨٨٥). وأخرجه أحمد (٥/ ٢٧١) ولكن عنده: «عن أبيه عن عمِّه».
وفي إسنادهما السَّعدي وأبوه وعمُّه، وهم مجاهيل، وبهم أعلَّ ابن القطَّان الفاسي الحديثَ في بيان الوهم والإيهام (٣/ ٣٧٦)، وإنِ اندفعت مضرَّة جهالة الأب أوالعم لكونهما أوأحدهما صحابيًا فتبقى جهالة السَّعديِّ على حالها. وقد نقل المصنِّف كلام ابن القطَّان في حاشيته على سنن أبي داود (٣/ ١٤٠) مقرًّا له.
(٢) ض: «الحريري». تحريفٌ!
(٣) تقدم ذكره في تخريج الحديث آنفًا.
(٤) حديث (٤٩٠٤). وأخرجه الضِّياء في المختارة (٦/ ١٧٣) مصحِّحًا له.
وقد ضعَّفه الألباني في الضَّعيفة (٣٤٦٨) ثم قال عن إسناده: «يحتمل التَّحسين». ثمَّ صحَّح الحديث في الصَّحيحة (٣١٢٤) لشواهده، ويُنْظَر تفصيله هناك.
وسيأتي كلام المصنِّف عليه في الصَّفحة التَّالية.