16
ve içlerinden hiçbiri, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) hayatının sonlarında namazını kısalttığını yahut kılmakta olduğu bu (1) namazın neshedildiğini hiçbir şekilde belirtmemiştir.
Bilakis onun râşid halifeleri, diğer hususlarda olduğu gibi namazda da onun yolunu izlemeye devam etmişlerdir. Nitekim Ebû Bekir es-Sıddīk sabah namazını kılmış ve namazda Bakara suresinin tamamını okumuştur. Namazı bitirince ona, “Ey Resûlullah’ın halifesi! Neredeyse güneş doğacaktı!” demişlerdir. O da, “Doğsaydı bizi gaflet içinde bulmazdı” (2) diye karşılık vermiştir.
Ömer de sabah namazında Nahl, Yunus, Hūd, Yusuf ve bunlara benzer sureleri okurdu (3).
(1) Hā nüshasında: “wa-li-anna…” (ve çünkü…). “Tilka” (o) kelimesi Dād nüshasında yoktur.
(2) Abdürrezzāk (2711) ve İbn Ebī Shayba (3565), al-Zuhrī’nin Enes’ten (Allah ondan razı olsun) naklettiği çeşitli rivayet yollarıyla benzerini rivayet etmişlerdir. Rivayette şöyle denilmektedir: “Bakara suresine başladı ve onu iki rekâtta okudu. Namazı bitirince Ömer ayağa kalkıp şöyle dedi: ‘Allah seni bağışlasın! Sen selam vermeden önce neredeyse güneş doğacaktı!’ O da, ‘Doğsaydı bizi gaflet içinde bulmazdı’ dedi.” Bu isnad zahiren sahihtir. Abdürrezzāk (2712) ve Beyhakī, al-Kubrā’da (1/379), Katāde’nin Enes’ten naklettiği rivayet yoluyla benzerini rivayet etmişlerdir. Bu rivayette, “Āl-i İmrān suresini okudu” denilmektedir.
(3) Buhārī (3700), Ömer’in (Allah ondan razı olsun) öldürülmesiyle ilgili anlatıda, Amr b. Meymūn’un rivayetini nakletmiştir. Rivayette şöyle denilmektedir: “Bazen ilk rekâtta, insanlar toplansın diye Yusuf, Nahl veya bunlara benzer bir sure okurdu…”
İbn Ebī Shayba (3566), al-Mu‘tamir → al-Zubayr b. al-Khirrīt → Abdullah b. Shaqīq → Ahnef rivayet yoluyla şu sözü nakletmiştir: “Sabah namazını Ömer’in arkasında kıldım; Yunus ve Hūd sureleri ile bunlara benzer sureleri okudu.” … =
ولم يذكر أحدٌ منهم أصلًا أنَّه نَقَصَ من صلاته في آخر حياته ﷺ، ولا أنَّ تلك (١) الصَّلاة التي كان يصلِّيها منسوخةٌ.
بل استمرَّ خلفاؤُه الرَّاشدون على منهاجه في الصَّلاة، كما استمرُّوا على منهاجه في غيرها. فصلَّى الصِّدِّيق صلاة الصَّبح، فقرأ فيها بالبقرة كلِّها، فلمَّا انصرف منها قالوا: يا خليفة رسول الله، كادت الشَّمس تطلع! قال: «لو طَلَعَت لم تجدنا غافلين» (٢).
وكان عمر يصلِّي الصُّبح بالنَّحل، ويونس، وهود، ويوسف، ونحوها من السُّور (٣).
(١) هـ: «ولأن .. ». و «تلك» ليست في ض.
(٢) أخرجه عبد الرزَّاق (٢٧١١)، وابن أبي شيبة (٣٥٦٥) من طرقٍ عن الزِّهري عن أنسٍ ﵁ بنحوه، وفيه: «فاستفتح البقرة، فقرأها في ركعتين، فقام عمر حين فرغ قال: يغفر الله لك، لقد كادت الشَّمس تطلع قبل أن تسلِّم! قال: لو طَلَعت لألفتنا غير غافلين». وهذا إسنادٌ ظاهر الصِّحَّة. وأخرجه عبد الرزَّاق (٢٧١٢)، والبيهقي في الكبرى (١/ ٣٧٩) من طريق قتادة عن أنسٍ بنحوه، وفيه: «فقرأ آل عمران».
(٣) أخرج البخاري (٣٧٠٠)، في قصَّة مقتل عمر ﵁، من حديث عمرو بن ميمون، وفيه: «ورُبَّما قرأ سورة يوسف أوالنَّحل أو نحو ذلك في الركعة الأولى، حتى يجتمع النَّاس .. ».
وأخرج ابن أبي شيبة (٣٥٦٦) من طريق المعتمر عن الزُّبير بن الخرِّيت عن عبد الله بن شقيق عن الأحنف قال: «صلَّيْتُ خلف عمر الغداة فقرأ يونس وهود ونحوهما». … =