16
Berā b. Āzib’in (1) şöyle dediği nakledilir: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bize öğle namazını kıldırırdı; biz de onun Lokman ve Zâriyât surelerinden okuduğu ayetleri peş peşe duyardık (2).”
“Sünen”de (3), İbn Ömer’den şöyle rivayet edilmiştir: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) öğle namazında secde etti; ardından ayağa kalkıp rükûa gitti. Bunun üzerine ‘Tenzīl’ diye anılan Secde suresini okuduğu kanaatine vardık.”
(1) Tā nüshasında “b. Āzib” ibaresi yoktur.
(2) Hā nüshasında: “fa-tasma‘u”.
(3) Ebū Dāvūd (807). Ahmed (2/83), Hākim (1/343), Beyhakī (2/322) ve başkaları da bu hadisi çeşitli tariklerle Mu‘temir b. Süleyman, Yezīd b. Hārūn ve Hüşeym’den rivayet etmiştir. Üçü de Süleyman et-Teymī → Ümeyye → Ebū Miclez → İbn Ömer (Allah ondan razı olsun) isnadıyla nakletmiştir. Bazı rivayetlerde ise Ümeyye zikredilmeksizin Süleyman → Ebū Miclez şeklinde aktarılmıştır.
Muhammed b. Īsā et-Tabbā‘, “Ümeyye’yi Mu‘temir’den başka kimse zikretmemiştir” demiştir. Ahmed’in al-Musnad’daki rivayetinde belirtildiği üzere Süleyman et-Teymī bu hadisi Ebū Miclez’den dinlememiştir. Ahmed de Masā’il Abī Dāvūd’da (267) kendisinden nakledildiği üzere, bu irsal sebebiyle hadisin illetli olduğuna işaret etmiştir.
İkisi arasındaki aracı râvi Ümeyye ise “tanınmamaktadır”. Ebū Dāvūd, Remlī’nin kendisinden rivayetinde; daha sonra da Zehebī, al-Muhadhdhab’da (3328) bunu belirtmiştir. İbn al-Kattān, Bayān al-wahm wa-l-īhām’da (5/32), Elbānī de aynı sebeple hadisi zayıf saymıştır.
Hākim ise hadisi Buhārī ve Müslim’in şartlarına göre sahih kabul etmiş; Zehebī, ardından Kastallānī ve Zürkānī de ona katılmıştır.
Hâfız İbn Hacer de al-Fath’ta (2/378) hadisi sahih, Natā’ij al-afkār’da (1/442) ise hasen kabul etmiştir. Ancak al-Talkhīs al-habīr’de (2/10), az önce belirtilen gerekçelerle hadisi illetli saymıştır. Ayrıca bk. İbn al-Mulakkin, al-Badr al-munīr (4/264–265); Elbānī, Tamām al-minna (s. 271).
عن البراء بن عازب (١) قال: «كان رسول الله ﷺ يصلِّي بنا الظُّهر، فنسمع (٢) منه الآية بعد الآية من سورة لقمان والذَّاريات».
وفي «السُّنَن» (٣)، من حديث ابن عمر: «أنَّ رسول الله ﷺ سجد في صلاة الظُّهر، ثم قام فركع، فرأينا أنَّه قرأ ﴿تَنْزِيلُ﴾ السجدة».
(١) «بن عازب» ليست في ط.
(٢) هـ: «فتسمع».
(٣) أبوداود (٨٠٧). وأخرجه أحمد (٢/ ٨٣)، والحاكم (١/ ٣٤٣)، والبيهقي (٢/ ٣٢٢)، وغيرهم، من طرقٍ عن معتمر بن سليمان ويزيد بن هارون وهشيم كلهم عن سليمان التَّيمي عن أميَّة عن أبي مجلز ــ أو سليمان عن أبي مجلزٍ دون ذكر أميَّة ــ، عن ابن عمر ﵁ به.
قال محمد بن عيسى الطَّبَّاع: «لم يذكر أميَّةَ أحدٌ إلَّا معتمر». وسليمان التَّيمي لم يسمع الحديث من أبي مجلز، كما في رواية أحمد في المسند، ولهذا الإرسال أشار إلى إعلاله أحمد كما في مسائل أبي داود عنه (٢٦٧).
وأميَّةُ ـ الواسطة بينهما ـ «لا يُعْرَف»؛ كما قال أبوداود في رواية الرملي عنه، ثمَّ الذَّهبي في المهذَّب (٣٣٢٨). وبه ضعَّفه ابن القطَّان في بيان الوهم والإيهام (٥/ ٣٢) والألباني.
وقد صحَّحه الحاكم على شرط الشَّيخين وتابعه الذَّهبي، ثم القسطلَّاني والزَّرقاني.
وكذا الحافظ ابن حجر في الفتح (٢/ ٣٧٨)، وحسَّنه في نتائج الأفكار (١/ ٤٤٢). وأعلَّه في التَّلخيص الحبير (٢/ ١٠) بما تقدَّم آنفًا. وينظر: البدر المنير لابن الملقِّن (٤/ ٢٦٤ - ٢٦٥)، وتمام المنَّة للألباني (ص/٢٧١).