16
ve bu, “Namaza aykırı işleri haram kılan tekbirdir” (1) buyruğunda kastedilen, bilinen tekbirdir.
“Başını kaldırdığında, kemikler eklem yerlerine dönünceye kadar sırtını doğrult” buyruğu, doğrulmanın, ardından dik durmanın ve bu hâlde hareketsiz durmanın vacip olduğunu açıkça göstermektedir.
Ebu Mesud el-Bedrī şöyle demiştir: Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Kişi rükû ve secdede sırtını düzgün tutmadıkça namazı geçerli olmaz.” Bunu İmam Ahmed (2) rivayet etmiştir,
(1) Ahmed (1/123), Abū Dāwūd (461), al-Tirmidhī (3) ve İbn Mâce’nin (275) rivayet ettikleri hadise işaret etmektedir. Hepsi bu hadisi Abdullah b. Muhammad b. Aqīl’in, Muhammad b. al-Hanafiyya’dan, onun da babası Ali’den (Allah ondan razı olsun) naklettiği isnadla rivayet etmişlerdir. Ali şöyle demiştir: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Namazın anahtarı temizliktir; namaza aykırı söz ve fiilleri haram kılan tekbir, yeniden helâl kılan ise selamdır.”
Bu konuda Ebû Saîd, Âişe ve başka sahâbîlerden (Allah onlardan razı olsun) de hadisler rivayet edilmiştir. Ali’nin hadisi ise daha sahihtir.
Al-Tirmidhī bu hadis hakkında şöyle demiştir: “Bu hadis, bu konuda rivayet edilenlerin en sahih ve en güzelidir. Abdullah b. Muhammad b. Aqīl sadūq (doğru sözlü bir râvi) olmakla birlikte bazı ilim ehli onu hafızası bakımından eleştirmiştir… Muhammad b. İsmāīl’in şöyle dediğini işittim: Ahmed b. Hanbel, İshāq b. İbrāhīm ve al-Humaydī, Abdullah b. Muhammad b. Aqīl’in hadisini delil olarak kullanırlardı.”
Al-Baghawī, Sharh al-Sunna’da (3/17) Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadisini hasen saymıştır. Al-Talkhīs al-Habīr’de (1/216) belirtildiği üzere al-Hākim ve İbn al-Sakan onu sahih saymışlardır. İbn Hacer, al-Fath’ta (2/323) isnadını sahih kabul etmiştir. Al-Albānī ise al-İrwā’da (300) önce hasen, ardından şâhid rivayetlerinin bütününü dikkate alarak sahih saymıştır.
(2) (4/119).
وهو التَّكبير المعهود في قوله: «تحريمها التَّكبير» (١).
وقوله: «فإذا رَفَعْتَ رأسك فأقِمْ صُلبك حتى ترجع العظام إلى مفاصلها» صريحٌ في وجوب الرَّفع، والاعتدال منه، والطُّمأنينة فيه.
وعن أبي مسعود البدْرِيِّ قال: قال رسول الله ﷺ: «لا تُجزئ صلاةُ الرجل حتى يقيم ظهرَه في الرُّكوع والسُّجود». رواه الإمام أحمد (٢)،
(١) يشير إلى ما أخرجه أحمد (١/ ١٢٣)، وأبوداود (٤٦١)، والترمذي (٣)، وابن ماجه (٢٧٥)، كلهم من طريق عبد الله بن محمد بن عقيل عن محمد بن الحنفيَّة عن أبيه علي ﵁ قال: قال رسول الله ﷺ: «مفتاح الصَّلاة الطهور، وتحريمها التَّكبير، وتحليلها التَّسليم».
وفي الباب حديث أبي سعيد وعائشة وغيرهما ﵃، وحديث عليٍّ أصحُّ.
قال التِّرمذيُّ عنه: «هذا الحديث أصحُّ شيءٍ في هذا الباب وأحسن، وعبد الله بن محمد بن عقيل هو صدوقٌ، وقد تكلَّم فيه بعض أهل العلم من قِبَل حفظه .. وسمعت محمد بن إسماعيل يقول: كان أحمد بن حنبل وإسحاق بن إبراهيم والحميدي يحتجُّون بحديث عبد الله بن محمد بن عقيل».
وقد حسَّن حديث عليٍّ ﵁ البغويُّ في شرح السُّنَّة (٣/ ١٧)، وصحَّحه الحاكم وابن السَّكن كما في التَّلخيص الحبير (١/ ٢١٦)، وصحَّح إسناده ابن حجر في الفتح (٢/ ٣٢٣)، وحسَّنه الألباني في الإرواء (٣٠٠) ثمَّ صحَّحه بمجموع شواهده.
(٢) (٤/ ١١٩).