16
Cemaatle namazın farz olduğunu söyleyenler (1) şöyle dediler: Kāsım b. Asbagh, kitabında (2) şöyle demiştir: Bize Kadı İsmail b. İshak, ona Süleyman b. Harb, ona da Şu‘be rivayet etti. Şu‘be, Habīb b. Ebī Sābit’ten (3), o Saīd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbas’tan rivayet ettiğine göre Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Mazereti olan dışında, ezanı işittiği hâlde çağrıya uymayanın namazı yoktur.” Sıhhat bakımından bu isnad sana yeter.
İbnü’l-Münzir de bu hadisi şöyle rivayet etmiştir: Bize Ali b. Abdülaziz, ona Amr (4) b. Avf, ona da Hüşeym rivayet etti. Hüşeym, Şu‘be’den, o Adī b. Sābit’ten, o Saīd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbas’tan Hz. Peygamber’e nispet ederek rivayet etti.
(1) Abd al-Haqq al-Ishbīlī, al-Ahkām’da (1/274) bunu benzer lafızlarla zikretmiş ve başında şöyle demiştir: “Sahih olan, İbn Abbas’a mevkuf olan rivayettir.” Kāsım b. Asbagh da bu hadisi önce İsmail b. İshak tarikiyle mevkuf olarak aktarmıştır. İbn Abd al-Hādī’nin al-Tanqīh’inde (2/8) nakledildiğine göre şöyle demiştir: “Bize Hafs b. Ömer, Süleyman b. Harb ve Amr b. Marzūq rivayet ettiler. Dediler ki: Bize Shu‘ba, Adī b. Thābit’ten, o Sa‘īd b. Jubayr’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas şöyle dedi: Ezanı işiten kimse… İsmail dedi ki: Râviler bunu Shu‘ba’dan bu isnadla rivayet etmişlerdir…” Ardından, müellifin zikrettiği gibi, hadisi merfû olarak aktarmıştır.
(2) Abū Muhammad Kāsım b. Asbagh’ın —Allah ona rahmet etsin— musannefidir. Bu eseri, Ebû Dâvûd’un Sünen’ini esas alarak telif etmiştir. Endülüs’ten ilim yolculuğuna çıkmış, ancak Ebû Dâvûd es-Sicistânî’nin, kendisinin varışından kısa bir süre önce vefat ettiğini öğrenmiştir. Bunun üzerine, Ebû Dâvûd’un Sünen’indeki bab başlıklarını esas alan bir sünen eseri hazırlamış ve hadisleri kendi hocalarından rivayetleriyle aktarmıştır. Bk. İbn Khayr al-Ishbīlī, al-Fihrist (103); Siyar a‘lām al-nubalā’ (15/473).
(3) Hā nüshasında: “bin Thābit”.
(4) Sīn nüshasında: “Ömer”.
قال الموجبون (١): قد قال قاسم بن أصبغ في «كتابه» (٢): حدَّثنا إسماعيل بن إسحاق القاضي حدَّثنا سليمان بن حرب حدَّثنا شعبة عن حبيب بن أبي ثابت (٣) عن سعيد بن جبير عن ابن عباس: أنَّ النَّبيَّ ﷺ قال: «من سمع النِّداء فلم يجب فلا صلاة له إلَّا من عُذرٍ». وحسبك بهذا الإسناد صِحَّةً. ورواه ابن المنذر: حدَّثنا علي بن عبد العزيز حدَّثنا عمرو (٤) بن عوف حدَّثنا هشيم عن شعبة عن عدي بن ثابتٍ عن سعيد ابن جبير عن ابن عباسٍ مرفوعًا.
(١) ذكره بنحوه عبد الحق الإشبيلي في الأحكام (١/ ٢٧٤). وقال في أوَّله: «والصحيح موقوفٌ على ابن عباس». وقد ساق قاسم بن أصبغ هذا الحديث من طريق إسماعيل بن إسحاق موقوفًا أولًا، كما في التَّنقيح لابن عبد الهادي (٢/ ٨) قال: «ثنا حفص بن عمر وسليمان بن حرب وعمرو بن مرزوق قالوا: ثنا شعبة عن عدي بن ثابت عن سعيد بن جبير عن ابن عباسٍ قال: من سمع النِّداء .. قال إسماعيل: فبهذا الإسناد رواه النَّاس عن شعبة … ». ثم ساقه مرفوعًا، كما ذكره المصنِّف.
(٢) مصنف أبي محمد قاسم بن أصبغ ﵀، صنَّفه على كتاب سُنَن أبي داود، وكان قد رحل من الأندلس، فوجد أبا داود السِّجستاني قد توفِّي قبل وصوله بيسيرٍ، فعمل مصنَّفًا في السُّنن على تراجم سنن أبي داود، وخرَّج الحديث من روايته عن شيوخه. يُنْظَر: الفهرست لابن خير الإشبيلي (١٠٣)، وسير أعلام النبلاء (١٥/ ٤٧٣).
(٣) هـ: «بن ثابت».
(٤) س: «عمر».