16
çağrıya uymasına bir mazeret (1) engel olmamışsa…” “Mazeret nedir?” diye sordular. Şöyle buyurdu: “Korku veya hastalıktır — kıldığı namaz kendisinden kabul edilmez” (2).
Cemaatle namazın farz olmadığını söyleyenler şöyle dediler: Bu hadiste iki illet vardır:
Birincisi (3): Mighrā (4) el-Abdī tarafından rivayet edilmiş olmasıdır. O, onlara göre zayıftır (5).
İkincisi: Bu rivayetin (6) yalnızca İbn Abbas’ın sözü olarak bilinmesidir (7).
(1) Sīn nüshasında: “fa-lam tamna‘hu” (ona engel olmadı); Hā nüshasında: “fa-lam yamna‘” (engel olmadı).
(2) Dād ve Sīn nüshalarında: “sallā” (namaz kıldı).
(3) Dād nüshasında: “ahaduhumā” (ikisinden biri).
(4) Dād nüshasında: “Mighr”; Hā nüshasında: “Mighrā”; Sīn nüshasında: “Mi‘r”; Tā nüshasında: “Mi‘rā”. Bunlar yazım bozulmalarıdır.
(5) İbnü’l-Kattān, Bayān al-wahm’de (3/96–97), hadisin Mighrā’ al-Abdī sebebiyle illetli sayılmasını eleştirmiş; illet olarak, zayıflığı ondan daha belirgin olan Abū Janāb Yahyā b. Abī Hayya al-Kalbī’yi göstermiştir. Zira bu râvi zayıf kabul edilmiştir. Biyografisi için bk. Tahdhīb al-kamāl (31/284) ve Mīzān al-i‘tidāl (4/371).
(6) “Annahu” (onun … olduğu) kelimesi Hā ve Tā nüshalarında yoktur.
(7) Hâkim bu hadisi rivayet etmiş (1/372) ve şöyle demiştir: “Ghundar ve Shu‘ba’nın talebelerinin çoğu bu hadisi mevkuf olarak rivayet etmiştir. Hadis, Buhârî ve Müslim’in şartlarına göre sahihtir; ancak ikisi de onu rivayet etmemiştir…” Beyhakī ise al-Kubrā’da (3/57) şöyle demiştir: “Râviler bunu Sa‘īd’den, İbn Abbas’a —Allah razı olsun— mevkuf olarak rivayet etmişlerdir.”
فلم يمنعه (١) من اتباعه عذرٌ». قالوا: وما العُذر؟ قال: «خوفٌ أو مرضٌ= لم تقبل منه الصَّلاة التي صلَّاها» (٢).
قال المسقطون للوجوب: هذا الحديث فيه عِلَّتان:
إحداهما (٣): أنَّه من رواية مِغْرَاء (٤) العبدي، وهو ضعيفٌ عندهم (٥).
الثَّانية: أنَّه (٦) إنَّما يُعْرَف عن ابن عباس، موقوفًا عليه (٧).
(١) س: «فلم تمنعه»، هـ: «فلم يمنع».
(٢) ض وس: «صلى».
(٣) ض: «أحدهما».
(٤) ض: «مغر»، هـ: «مغرى»، س: «معر»، ط: «معرى». تحريفات.
(٥) وقد تعقَّب ابن القطَّان في بيان الوهم (٣/ ٩٦ - ٩٧) إعلاله بمغراء العبدي، وأعلَّه بما هو أولى منه ضعفًا، وهو أبوجناب يحيى بن أبي حيَّة الكلبي؛ فقد ضُعِّف، وتُنْظَر ترجمته في: تهذيب الكمال (٣١/ ٢٨٤)، وميزان الاعتدال (٤/ ٣٧١).
(٦) «أنه» ليست في هـ وط.
(٧) وقد أخرجه الحاكم (١/ ٣٧٢) وقال: «هذا حديثٌ قد أوقفه غندرٌ وأكثر أصحاب شعبة، وهو صحيحٌ على شرط الشَّيْخَين ولم يخرِّجاه .. »، وقال البيهقي في الكبرى (٣/ ٥٧): «رواه الجماعة عن سعيد موقوفًا على ابن عباس ﵁».