Kitāb al-Ṣalāh - İbn Kayyim - (الكتاب/211)

Kitāb al-Ṣalāhİbn Kayyim

farz namazlar (1) için. Anlattıklarıma en uygun olan, her farz namazın cemaatle kılınmasını terk etmenin caiz olmamasıdır (2). Öyle ki mukim veya yolcu hiçbir topluluk (3), aralarında (4) cemaatle namaz kılınmadan kalmasın. Bu sebeple, bir mazereti olmadıkça, cemaatle namaz kılmaya gücü yeten kimsenin cemaate gelmemesine ruhsat vermem.

Bir kimse cemaate katılmayıp namazı tek başına kılarsa, ister imamdan önce ister sonra kılsın, namazını yeniden kılması gerekmez. Ancak cuma namazı bundan müstesnadır. İmamın cuma namazını kılmasından önce öğle namazı kılan kimsenin namazını yeniden kılması gerekir; çünkü cuma namazına katılmak farzdır.” Bunların tamamı İbnü’l-Münzir’in ifadeleridir.

Hanefîler (5) ve Mâlikîler (6), cemaatle namaz kılmanın sünnet-i müekkede olduğunu söylemişlerdir. Ancak onlar, sünnet-i müekkedeleri terk eden kimseyi günahkâr saymakta, bunlar olmaksızın kılınan namazı da geçerli kabul etmektedirler. Dolayısıyla onlarla, “Cemaatle namaz kılmak vaciptir, fakat namazın geçerlilik şartı değildir” diyenler arasındaki görüş ayrılığı yalnızca ifade farkından ibarettir (7) (8). Ayrıca onlardan bazıları bunun vacip olduğunu açıkça belirtmiştir.

(1) س: “li-l-salāh” (namaz için). (2) ط: “an lā yahilla an yusalliya kulla maktūba illā fī jamā‘a” (her farz namazın cemaat dışında kılınmasının caiz olmaması). (3) ض: “hattā lā takhlū” (… mahrum kalmasın diye); هـ: “hattā takhlū” (… mahrum kalsın diye). (4) هـ ve ط: “yusallī bihim” (onlara namaz kıldırır). (5) el-Mergīnānī, el-Hidāye (1/55); İbnü’l-Humām, Şerhu Fethi’l-Kadīr (1/243). (6) Abdülvehhāb el-Mālikī, el-İşrāf (1/291); Mevāhibü’l-Celīl (2/81). (7) ط: “wājiba shart lafzī” (vacip; şart; lafzî). (8) Kemāl İbnü’l-Humām, Şerhu Fethi’l-Kadīr’de (1/243) şöyle der: “Meseledeki görüş ayrılığının özeti şudur: Mazereti olanlar dışında, cemaatle namaz kılmak farz-ı ayındır… el-Mufīd’de ise bunun vacip olduğu belirtilir. Sünnet olarak adlandırılması, vacip oluşunun sünnetle sabit olmasındandır.”

للصَّلوات (١) المكتوبات، فأشبه ما وصفتُ، أنْ لا يحلَّ ترك أنْ يصلَّى كلُّ مكتوبةٍ في جماعةٍ (٢)، حتى لا يخلو (٣) جماعةٌ مقيمون أومسافرون من أن يُصَلَّى فيهم (٤) صلاة جماعةٍ، فلا أرخِّص لمن قدر على صلاة الجماعة في ترك إتيانها إلَّا من عذرٍ. وإنْ تخلَّف أحدٌ فصلَّاها منفردًا لم تكن عليه إعادتها، صلَّاها قبل الإمام أوبعده، إلَّا صلاة الجمعة؛ فإنَّ على من صلَّاها ظهرًا قبل صلاة الإمام كان عليه إعادتها؛ لأنَّ إتيانها فرضٌ». هذا كُلُّه لفظ ابن المنذر. وقالت الحنفيَّة (٥)، والمالكية (٦): هي سُنةٌ مؤكَّدةٌ، ولكنَّهم يُؤَثِّمُون تارك السُّنن المؤكَّدة، ويصحِّحُون الصَّلاة بدونها، فالخلاف بينهم وبين من قال «إنَّها واجبةٌ، لا شرطٌ» لفظيٌّ (٧) (٨). وكذلك صرَّح بعضهم بالوجوب.

(١) س: «للصلاة». (٢) ط: «أن لا يحل أن يصلي كل مكتوبة إلا في جماعة». (٣) ض: «حتى لا تخلو»، هـ: «حتى تخلو». (٤) هـ وط: «يصلي بهم». (٥) الهداية للمرغيناني (١/ ٥٥)، وشرح فتح القدير لابن الهمام (١/ ٢٤٣). (٦) الإشراف لعبد الوهَّاب المالكي (١/ ٢٩١)، ومواهب الجليل (٢/ ٨١). (٧) ط: «واجبة شرط لفظي». (٨) قال الكمال بن الهمام في شرح فتح القدير (١/ ٢٤٣): «وحاصل الخلاف في المسألة أنَّها فرض عينٍ إلَّا من عذر .. وفي المفيد: إنَّها واجبة، وتسميتها سنَّة لوجوبها بالسُّنَّة».