16
- Başlangıçtaki konuya dönersek, müellifin (Allah ona rahmet etsin) kitabında ele aldığı, önem ve anlatımın uzunluğu ile ayrıntısı bakımından bu meseleden sonra gelen başka meseleler de vardır. Bunlardan biri on birinci meseledir: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) namazının ne kadar sürdüğü ve kıbleye yönelmesinden selam vermesine kadar nasıl namaz kıldığının anlatılması. Müellif bu konuyu oldukça uzun ele almış; öyle ki konu, kitabın yaklaşık üçte birini, yani son üçte birlik bölümünü kaplamıştır. Üçte bir de hayli büyük bir miktardır!
Müellif (Allah ona rahmet etsin), bu meselenin önemini vurgulayarak ve onu diğerlerinden daha uzun ele almasının gerekçesini açıklayarak şöyle demiştir: “Bu, en yüce ve en önemli meselelerden biridir. İnsanların bunu bilmeye duydukları ihtiyaç, yiyecek ve içeceğe duydukları ihtiyaçtan daha büyüktür.” (1).
- Müellif (Allah ona rahmet etsin), bu mesele kapsamında pek çok konuya ve faydalı bilgiye yer vermiştir. Bunlar şöyle özetlenebilir:
1 - Namazdaki fiil ve sözlerde; kıyamda, rükûda, secdede ve bunlardan doğrulup kalkarken ölçülü ve dengeli olmanın sünnet oluşuna dair açıklamaları.
2 - Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) beş vakit namazın her birinde ne kadar Kur’an okuduğunu ve namazın çeşitli duruşlarında gözettiği dengeyi ayrıntılı olarak ele alması; ayrıca kendisinin şöyle adlandırdığı kimselere dolaylı olarak cevap vermesi:
(1) Bk. s. 289.
* وعودًا على بدءٍ، فإنَّ ممَّا بحثه المؤلِّف ﵀ في كتابه ممَّا يأتي بعد هذه المسألة في الأهميَّة والطُّول والإسهاب مسائل أخرى، منها: المسألة الحادية عشرة، وهي مقدار صلاة رسول الله ﷺ وسياق صفتها من حين استقباله القبلة إلى حين سلامه، حيث أطال الكلام فيها جدًّا، حتَّى أخذت ما يقارب ثلث الكتاب، وهو ثلثه الأخير، والثلث كثير!
وقد قال المصنِّف ﵀ مؤكِّدًا على أهميَّة هذا المسألة وسياقه الحُجَّة لنفسه في الإطالة فيها أكثر بالنِّسبة إلى غيرها: «فهي من أجلِّ المسائل وأهمِّها، وحاجة النَّاس إلى معرفتها أعظم من حاجتهم إلى الطَّعام والشَّراب» (١).
* وقد أدرج ﵀ تحت هذه المسألة مسائل وفوائد كثيرة، يمكن إجمالها في الآتي:
١ - كلامه عن سُنيَّة الاعتدال في أفعال الصَّلاة وأقوالها، في القيام والركوع والسجود والاعتدال والقيام منهما.
٢ - تفصيله الكلام في قدر قراءته ﷺ في كلِّ صلاة من الصلوات الخمس واعتداله في هيئات الصلاة، والردِّ ضمنًا على من أسماهم
(١) ينظر (ص/٢٨٩).