16
es-Sünen ve el-Müsned’de (1) Ebū Hüreyre’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Oruçlu iken istemeden kusan kimsenin kaza etmesi gerekmez. Kendini kusturan kimse ise kaza etsin.”
Buna şöyle cevap verilir: Her iki hadis de sıhhatlerini zedeleyen illetler taşımaktadır; sabit değildir!
Ramazanda cinsel ilişkide bulunan kişinin kıssasını sahih hadis eserlerinin müellifleri rivayet etmişlerdir (2). Ancak onlardan hiçbiri bu ilaveyi zikretmemiştir. Bu ilaveyi nakleden kişinin rivayeti delil olmaz (3). Çünkü bu ilave, Abdülcebbār b. Ömer el-Eylī’nin rivayetidir (4). Hadis imamları da onu zayıf saymışlardır.
(1) Ebū Dāvūd (2380), et-Tirmizī (720), İbn Māce (1676), en-Nesāī, es-Sünenü’l-kübrā (3130) ve el-Müsned (2/498). İbn Hibbān (3518), İbn Huzeyme (1961), el-Hākim (1157) ve başkaları da bu hadisi, Hishām b. Hassān el-Kardūsī → İbn Sīrīn → Ebū Hüreyre (Allah ondan razı olsun) yoluyla gelen çeşitli tariklerden merfû olarak rivayet etmişlerdir. İbn Huzeyme, İbn Hibbān, el-Hākim ve el-Elbānī, el-İrvā’da (930) hadisi sahih kabul etmişlerdir.
Birçok hadis hâfızı ise rivayetin Ebū Hüreyre’ye mevkuf olduğunu belirterek onu illetli saymış; Hishām’ın rivayeti merfû olarak nakletmekte yanıldığını ve doğrusunun mevkuf olduğunu kabul etmiştir. Ahmed, el-Buhārī, et-Tirmizī, en-Nesāī ve başkaları bu görüştedir. Bunun açıklaması ileride müellifin sözlerinde gelecektir. Bk. İbn Hacer, et-Talkhīs (2/189) ve Taghlīku’t-ta‘līq (3/176).
(2) el-Buhārī (1935), Müslim (1111) ve başkaları.
(3) Dād nüshasında: “yaqūm” (delil teşkil eder).
(4) Sīn nüshasında: “fa-innahu min ruwātihi” (çünkü o, onun râvilerindendir).
وفي "السُّنن"، و"المسند" (١)، من حديث أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "من ذَرَعَه القيءُ وهو صائمٌ فليس عليه قضاءٌ، ومن استقاء فلْيَقض".
قيل: الحديثان معلولان، لا يثبتان!
أمَّا قصَّة المجامِع في رمضان فقد رواها أصحاب الصَّحيح (٢)، ولم يذكر أحدٌ منهم هذه الزِّيادة. والذي ذكرها لا تقوم (٣) به الحُجَّة؛ فإنَّها من رواية (٤) عبد الجبار بن عمر الأيلي، وقد ضعَّفه الأئمَّة.
(١) أبو داود (٢٣٨٠)، والترمذي (٧٢٠)، وابن ماجه (١٦٧٦)، والنسائي في الكبرى (٣١٣٠)، والمسند (٢/ ٤٩٨). وأخرجه ابن حبان (٣٥١٨)، وابن خزيمة (١٩٦١)، والحاكم (١١٥٧)، وغيرهم، من طُرقٍ عن هشام بن حسَّان القردوسي عن ابن سيرين عن أبي هريرة ﵁ به مرفوعًا. وقد صحَّحه ابن خزيمة، وابن حبَّان، والحاكم، والألباني في الإرواء (٩٣٠).
وقد أعلَّه جمعٌ من الحفَّاظ بالوقف على أبي هريرة، ورأوا أنَّ هشامًا وهم في رفعه، وأنَّ الصواب فيه الوقف؛ كأحمد والبخاري والترمذي والنَّسائي، وغيرهم. وسيأتي بيانه من كلام المصنِّف. ويُنْظَر: التَّلخيص لابن حجر (٢/ ١٨٩)، وتغليق التعليق (٣/ ١٧٦).
(٢) البخاري (١٩٣٥)، ومسلم (١١١١)، وغيرهما.
(٣) ض: "يقوم".
(٤) س: "فإنه من رواته".