16
iyiliklerin kötülükleri gidermesi (1) gibi. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: “Ey iman edenler! Başa kakarak ve inciterek sadakalarınızı boşa çıkarmayın.” [Bakara/264]. Yine şöyle buyurmuştur: “Ey iman edenler! Seslerinizi Peygamber’in sesinden fazla yükseltmeyin. Birbirinize yüksek sesle konuştuğunuz gibi ona da yüksek sesle konuşmayın; yoksa siz farkında olmadan amelleriniz boşa gider.” [Hucurât/2].
Zeyd īne yoluyla satış yaptığında, Âişe onun (2) b. Erkam’ın çocuğunun annesi olan cariyesine şöyle demiştir: “Zeyd’e haber ver: Tövbe etmedikçe, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte yaptığı cihadı boşa çıkarmıştır.” (3)
İmam Ahmed de bunu açıkça ifade ederek şöyle demiştir: “Bu zamanda kulun yapması gereken
(1) ض ve س nüshalarında: “tudhhib” (giderir).
(2) س ve ط nüshalarında: “li-umm Zayd” (Zeyd’in annesine). Bu yanlıştır.
(3) Bu rivayeti al-Dāraqutnī, Sunan’ında (3/52); al-Bayhaqī ise al-Sunan al-Kubrā’da (5/331), Yūnus b. Abī Ishāq al-Sabī‘ī → annesi al-Āliya → Âişe isnadıyla nakletmiştir. Abd al-Razzāq (8/184) ve başkaları da Abū Ishāq al-Sabī‘ī → eşi al-Āliya → Âişe üzerinden gelen çeşitli isnadlarla nakletmişlerdir.
Al-Shāfi‘ī, al-Umm’da (4/74), ardından da al-Dāraqutnī, Abū Ishāq’ın eşi al-Āliya bint Ayfa‘ın râvi olarak tanınmamasını (cehaletini) ve meçhul bir kadın râvinin rivayetinin delil alınamayacağını gerekçe göstererek bu rivayeti illetli saymışlardır.
Ibn Abd al-Hādī, Tanqīh al-Tahqīq’te (2/558) şöyle demiştir: “Bu, iyi bir isnaddır. Al-Dāraqutnī’nin değerlendirmesi ise tartışmaya açıktır.” Rivayeti sahih kabul edenler, onun mahfuz olduğunu gerekçe göstermişlerdir. Çünkü al-Āliya’dan iki güvenilir râvi, yani eşi Abū Ishāq ile oğlu rivayette bulunmuştur. Ayrıca onun hakkında herhangi bir cerh bilinmemektedir. Eşinin ve oğlunun onu doğrulamalarıyla birlikte bu durum, onun cehaletini ortadan kaldırır. Ayrıca bk. müellifin Sunan Abī Dāwūd üzerine hâşiyesi (9/240).
أنَّ الحسنات يذهبن (١) السَّيِّئات. قال تعالى: ﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى﴾ [البقرة/٢٦٤]. وقال: ﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ﴾ [الحجرات/٢].
وقالت عائشة لأمِّ ولد زيد (٢) بن أرقم: "أخبري زيدًا أنَّه قد أبطل جهاده مع رسول الله ﷺ، إلَّا أنْ يتوب" (٣)، لمَّا باع بالعِيْنة.
وقد نصَّ الإمام أحمد على هذا، فقال: "ينبغي للعبد في هذا الزَّمان
(١) ض وس: "تذهب".
(٢) س وط: "لأم زيد". خطأٌ.
(٣) أخرجه الدَّارقطني في سننه (٣/ ٥٢)، والبيهقي في الكبرى (٥/ ٣٣١) من طريق يونس بن أبي إسحاق السَّبيعي عن أُمِّه العالية عن عائشة به. وأخرجه عبد الرزاق (٨/ ١٨٤)، وغيره، من طرقٍ عن أبي إسحاق السَّبيعي عن زوجه العالية عن عائشة به.
وقد أعلَّه الشَّافعي في الأم (٤/ ٧٤) ثم الدارقطني بجهالة العالية بنت أيفع امرأة أبي إسحاق، وأنَّ المجهولة لا يحتجُّ بها.
وقال ابن عبد الهادي في تنقيح التحقيق (٢/ ٥٥٨): "هذا إسنادٌ جيِّدٌ، وقول الدَّارقطني فيه نَظَرٌ". وقد احتجَّ من صحَّحه بأنَّ الحديث محفوظٌ، إذ رواه عن العالية ثقتان، زوجها أبوإسحاق وابنها، وأنَّه لا يُعلم فيها جرحٌ، فجهالتها ترتفع به، مع تصديق زوجها وابنها لها. وتُنْظَر: حاشية المصنِّف على سنن أبي داود (٩/ ٢٤٠).